Onderwijs in Ethiopië

Ethiopië heeft nog een lange weg te gaan

In vergelijking met andere landen in sub-Sahara Afrika scoort Ethiopië laag op onderwijsgebied. Tijdens de regeerperiode van keizer Heile Selassie bleven de moderniseringen beperkt tot de universiteiten en het middelbaar onderwijs. Onderwijs was voor de elite. Bij zijn gedwongen aftreden in 1974 kon 93 procent van de bevolking boven de 15 jaar niet lezen en schrijven. Nadien volgde een inhaalslag, vooral gericht op alfabetisering en het basisonderwijs. Dit werd in 1980 door de UNESCO beloond met de Alfabetiseringsprijs. Later bleek dat de verbeteringen vooral kwantitatief waren (elk dorp een lagere school) en dat de kwaliteit nog zeer te wensen overbleef.

Millenniumdoelen
Anno 2008 is Ethiopië is nog ver verwijderd van het bereiken van het millenniumdoel alle kinderen in 2015 basisonderwijs te laten voltooien.

 69,5 procent van de kinderen in de basisschoolleeftijd gaat naar school in Ethiopië. Sinds 2000 steeg het absolute aantal van 7,4 miljoen naar meer dan 12 miljoen. Een hoopgevend resultaat. Ook de vooruitgang in het beroepsonderwijs en hoger onderwijs was indrukwekkend. Het aantal afvallers na het eerste jaar is echter groot, en de kwaliteit van de leerkrachten en het lesmateriaal is zwak. Slechts zo’n 40 procent van de leerkrachten is gediplomeerd.

 Op elke tien jongens gaan acht meisjes naar primair en secondair onderwijs. De achterstand van meisjes wordt minder maar is nog lang niet ingelopen.

 Nog bijna de helft van de mannen en tweederde van de vrouwen kan niet lezen of schrijven.

In de jongste plannen is er veel aandacht voor ambachtsonderwijs en avondonderwijs zodat er na en naast het werk (bij)geleerd kan worden. Dit avondonderwijs is ook van groot belang voor de negen miljoen kinderen tussen 5 en 17 jaar die kinderarbeid verrichten en overdag niet naar school kunnen.
Ethiopië telt zes universiteiten met circa veertigduizend studenten. Hoger onderwijs is maar voor enkelen weggelegd.

Onderwijs is van zeer matige kwaliteit
In Ethiopië bestaat een leerplicht voor kinderen van 7 tot 14 jaar en is gratis. Echter uniform ven schrijfgerei moeten wél zelf betaald worden en er is een groot gebrek aan leermiddelen. Eén leerboek op vijf kinderen is normaal.
De basisschool duurt acht jaar, gevolgd door vier jaar voortgezet onderwijs. In groep 1 t/m 6 van de basisschool krijgen de leerlingen Amhaars, Engels, techniek, maatschappijleer, muziek, handvaardigheid en lichamelijke opvoeding. In groep 7 en 8 volgen (ook) wiskunde, biologie, gezondheidskunde, scheikunde, aardrijkskunde en geschiedenis.
Echter leerplicht betekent in Ethiopië niet dat alle kinderen ook naar school kunnen of gaan. Van de meisjes gaat bijna de helft niet naar school. Van alle kinderen ruim dertig procent nog niet. Bovendien is er geen verzuimcontrole en maken veel kinderen de basisschool niet af. Armoede is de belangrijkste oorzaak: kinderen moeten thuis helpen, werken op het land, sprokkelen hout, halen water, hoeden vee. De klassen zijn overvol: gemiddeld 65 kinderen per klas, maar meer is geen uitzondering. Door het tekort aan leerkrachten en klaslokalen wordt er per toerbeurt les gegeven: 's morgens een groep en 's middags een andere groep.

Onderwijs topprioriteit
De Ethiopische overheid heeft onderwijs tot één van de hoogste prioriteiten benoemd. In het budget voor 2006 werd meer dan 20 procent toebedeeld aan onderwijs (ruim 500 miljoen euro), in 2000 was dat 13,5 procent.

In samenspraak met regionale overheden en donoren, zoals België en Nederland én organisaties als de Wereldbank, UNICEF en UNESCO, heeft de Ethiopische overheid het derde Onderwijs Sector Ontwikkelingsplan (ESDP 3) gefor-muleerd in 2005. Kerndoelstellingen van het ESDP 3 zijn in lijn met de MDG’s (Millennium Development Goals ) en EFA-doelstellingen (Education For All) en gaan over het recht op toegang tot kwalitatief goed basisonderwijs voor zowel jongens als meisjes (het verkleinen van de ‘gender gap’), en uitbreiding van de toegang tot kwalitatief goed hoger-, technisch- en beroepsonderwijs.

In het ESDP 3 ligt de focus op de toe-name van het onderwijsbudget, verbetering van kwalificaties van onderwijzers en het betrekken van de community in het beheer van scholen en in co-financiering bij scholenbouw. Er is ook aandacht aan niet-formeel onderwijs, volwassenonderwijs, voorschools onderwijs en speciaal onderwijs. Tussen 2001 en 2005 groeide het aantal basisscholen van bijna twaalf miljoen naar 16.5 miljoen.

Hulp
Nederland is één van de donorlanden van het programma voor training en ontwikkeling voor onderwijzers (vanaf 2004). Hierin worden onderwijzers didactisch getraind en extra geschoold in Engels en krijgen schoolleiders managementtraining. In 2006 bleek bij de tussenevaluatie dit programma een succes te zijn.
Mede door de resultaten van het door Nederland gefinancierde ‘Girls Education Initiative’ , uitgevoerd in samenwerking met UNICEF, is de gender gap tussen 2003 en 2006 gedaald naar 15 procent. In de jaren daarvoor was de kloof nog groeiende. De trend is dus gekeerd. Ook de Nederlandse en Belgische steun aan diverse niet-overheids-organisaties (NGO’s) op het gebied van onderwijs, hebben aan de verbetering bijgedragen.
De plannen ESDP I en II hebben met name positieve effecten gehad op de kwantitatieve aspecten van het basisonderwijs. Dit is ten koste gegaan van de kwalitatieve vooruitgang. Zo is de gemiddelde leerkracht-leerling-ratio tussen 2000 en 2005 gegroeid van 1:60 tot 1:66. Ter vergelijking: In Nederland en België ligt de ratio beneden 1:20. ESDP 3 geeft, terecht, meer aandacht aan kwaliteitsaspecten van de onderwijssector. Nederland heeft, sinds het de onderwijssector steunt, uitsluitend aandacht gegeven aan de kwaliteit en zal dit ook in de toekomst blijven doen. Aandacht zal vooral blijven uitgaan naar het ondersteunen van onderwijzers, de verbetering van onderwijs aan meisjes en de versterking van het niet-formele onderwijs via NGO’s. Zo moeten de kansen op toegang tot kwalitatief goed onderwijs voor de ongeveer vijf miljoen kinderen in Ethiopië die nog altijd niet naar school gaan, worden vergroot.

De kaart is afkomstig uit de millenniumdoelenatals.