Onderwijs in Afrika

De 18-jarige Senegalese Marième Diop, vertegenwoordigster van de Afrikaanse schooljeugd:“De rijkdom van Afrika komt niet alleen uit de bodem, als olie, koper of katoen. De ware rijkdom van Afrika zijn de jongeren”.

Millenniumdoelen
Hoe zit het met de belofte die de VN-lidstaten in 2000 hebben gedaan om alle kinderen in de wereld naar de basisschool te sturen? Met name in zwart Afrika lijkt de vervulling dit Millenniumdoel een vrome wens te blijven, ondanks de vooruitgang die in sommige landen werd geboekt.

“De toestand is ernstig”, zegt Billy Kalonji, de voorzitter van het Zuid-Afrikaanse Platform van African Child-hood. “Bijna 70 miljoen jonge Afrikanen hebben geen toegang tot basisonderwijs. Daarbij zijn 38 miljoen kinderen van 6 tot 12 jaar. De rest zijn 30 miljoen ongeletterde jongeren tot 24 jaar en de ‘vergeten categorieën’: kindsoldaten, slaven, straatkinderen en zogenaamde ‘heksenkinderen’, die geen familie hebben en ook niet zijn aangemeld bij de burgerlijke stand.” En dan is er nog de achterstand van het platteland ten opzichte van de steden. Dertig procent van de jongeren op het platteland in ontwikkelingslanden gaat niet naar school. In Afrika beneden de Sahara ligt dat percentage boven de 40%. De regionale verschillen in welvaart zijn nergens groter dan in Afrika en Latijns-Amerika.
Zwart Afrika komt met grote problemen die de toegang tot en de kwaliteit van onderwijs negatief beïnvloeden. De aidsproblemen zijn er relatief groot. Wereldwijd zijn er in 2010 meer dan 25 miljoen aids-wezen en ook de uitval onder leerkrachten als gevolg van deze ziekte is groot, vooral in zwart Afrika. Daarnaast zijn er relatief veel (burger)oorlogen en etnische conflicten die het gehele openbare leven en dus ook het onderwijs ondermijnen. Het analfa-betisme onder volwassenen is met 40% hoger dan elders in de wereld.

Maar de trend is positief. Het aandeel kinderen in zwart Afrika dat aan de lagere school begint, is tussen 1990 en 2004 is gestegen van 72 tot 94 procent en de meisjes zijn hun achterstand op de jongens aan het inhalen. Een probleem blijft dat velen de school niet afmaken (63% in 2005), uit armoede, omdat ze ver van de school wonen of omdat ze meisjes zijn.

De klassengrootte daalde in Afrika maar is met 1 docent op gemiddeld 40 leerlingen nog bijna het dubbele van het wereldgemiddelde. Veel docenten zijn zelf onvoldoende geschoold. In Ghana bijvoorbeeld is er 1 geschoolde leerkracht op 155 leerlingen. Vandaar dat in de hulpverlening steeds meer nadruk komt te liggen op scholing van (toekomstige) leerkrachten.

Op het niveau van de individuele landen zijn er ook succesverhalen: Mozambique, Benin, Niger, Madagaskar en Rwanda hebben de toegang tot basisonderwijs tussen 2000 en 2005 met meer dan 10 procent verhoogd.

Investeringen in onderwijs
Regeringen in de landen ten zuiden van de Sahara spenderen slechts 2,4% van de wereldwijde uitgaven aan onderwijs. En dat terwijl 15% van de jongeren in de schoolgaande leeftijd hier woont. Dit staat in een schril contrast met de VS die 28% van het totaal uitgeeft voor 4% van de wereldjongeren. Dit heeft behalve met het grote welvaartsverschil ook sterk te maken met de relatief hoge uitgaven voor hoger onderwijs in de VS.

Om in 2015 alle kinderen naar school te laten gaan zijn er wereldwijd 18 miljoen extra leerkrachten basisonderwijs nodig. Vooral in Afrika zijn er grote achterstanden in te lopen. Van de wereldwijde hulp voor onderwijs gaat ongeveer de helft naar sub-Sahara Afrika. Sinds 2000 groeien de investeringen hier met meer dan 5% per jaar. Hoewel de meeste economie in Afrika sinds 2000 een groei van zo’n 2% per jaar kennen, blijft dit groeitempo achter bij andere ontwikkelingslanden. Zo bedroeg de groei in Zuid-Azië 4,3% en in Oost-Azië en de Pacific zelfs 7,2% gemiddeld tussen 2000 en 2005.

Kleuteronderwijs
Het kleuteronderwijs staat in Afrika nog in de kinderschoenen: 14% tegenover 83% in bijvoorbeeld de Cariben.

Vervolgonderwijs
Wereldwijd volgt 66% van de jongeren voortgezet onderwijs. Dat is fors gestegen sinds 1991 toen het percentage nog slechts 52% bedroeg. Zwart Afrika blijft met 25% in 2005 daar ver bij achter. In het tertiaire onderwijs was het deelna-mepercentage 5% tegenover 24% wereldwijd. Ook hier is Afrika hekkensluiter.

De kaart is afkomstig uit de millenniumdoelenatals.